Een onbekende ziekte beter begrijpen

Wat is schizofrenie?

Schizofrenie: de grillige geschiedenis van een ziekte

Er zijn maar weinig aandoeningen die zo vaak ter sprake komen en tegelijkertijd zo onbekend zijn als schizofrenie. In de omgangstaal betekent schizofrenie een “inwendige tegenstrijdigheid, verscheurdheid, onzinnigheid, absurd gedrag”. Maar in hoeverre klopt dat met wat de ziekte eigenlijk is? Wat schiet er over als de halve waarheden die er worden verteld, worden uitgezuiverd? Wat is schizofrenie? Om het antwoord op die vraag te vinden, kan het helpen om de vraag om te draaien: “Wat is schizofrenie niet?”

Schizofrenie is bijvoorbeeld geen zeldzame aandoening. Ongeveer 0,7% van de mensen ontwikkelt ooit schizofrenie1. Schizofrenie komt dus frequenter voor dan type 1-diabetes. Schizofrenie is ook niet één enkele ziekte. Dat wist de Zwitserse psychiater Eugen Bleuler al, die de ziekte in 1911 haar naam gaf. Eigenlijk zouden we moeten spreken van “schizofrenieën”. Schizofrenie is immers een verzamelnaam voor aandoeningen die voor een stuk een heel uiteenlopende evolutie kennen. Vandaar wordt vaak wetenschappelijk correcter gesproken van “schizofrene aandoeningen” of van schizofrene of cognitieve psychosen2. Velen gebruiken de term schizofrenie zelfs helemaal niet omdat die te sterk verweven is met oude vooroordelen en achterhaalde gegevens.

Maar ook de naam zelf is, zoals we nu weten, slecht gekozen. Schizofrenie is een term die bestaat uit twee Griekse woorden: “schizo”(ik klief) en “fren” (geest). Eigenlijk staat die term dus voor wat we nu gespleten persoonlijkheid of meervoudige persoonlijkheidsstoornis noemen. Fout dus. Bij schizofrenie gaat het niet om een Wat is schizofrenie? gespleten persoonlijkheid. Mensen met schizofrenie beleven eerder een andere realiteit en reageren daarop vaak op een manier die wij moeilijk kunnen vatten. De oorzaak ligt echter niet in een andere persoonlijkheid die uitbreekt. Ze zijn dus niet schizofreen in de strikte zin van het woord.

Vroeger werd ook gedacht dat schizofrenie niet te genezen was. Twaalf jaar voor psychiater Bleuler het begrip schizofrenie lanceerde en de symptomen ervan beschreef, werd de aandoening door een gerespecteerd collega nog als “dementia praecox” (vroegtijdige dementie) beschreven. Een grote vergissing. Vooreerst is het nog altijd niet duidelijk of schizofrenie op termijn de intelligentie aantast. Zo slagen veel patiënten er toch in om hun studies te voltooien. Voorts kan schizofrenie nu duidelijk beter worden behandeld dan omstreeks 1900.

Toch blijft schizofrenie een ernstige aandoening, die nog altijd invaliderend kan zijn. Voor bijna 30% van alle patiënten betreft het echter een weliswaar ingrijpende, maar eenmalige episode in hun leven. Twee derde van de patiënten met schizofrenie kan een normaal leven leiden met of zonder medicamenteuze ondersteuning. Maar wat is schizofrenie dan wel? Aangezien de oorzaak van schizofrenie nog altijd niet is achterhaald, kunnen we die vraag het best beantwoorden met een beschrijving van de symptomen.